Kamila Fəvvarələrdə...

Tarixi fərdlər yaradır, xalqlar yox. Xalqlar da yetişdirdiyi şəxsiyyətlərlə tanınır. Məsələn, Hüqo yaxud Molyer olmasaydı fransız xalqı qıraq-bucaqda qalardı. Ya da Çexovsuz, Qoqolsuz rus xalqını təsəvvür etmək olmur.

Türkiyədə isə vətəndaş mövqeyi ilə sənəti çulğalaşdıran şəxsiyyət axtarsaq ağla ilk gələn Yılmaz Güneydir. Bu günlərdə gəncləri başına yığıb onlara öyüd-nəsihət verən bir video çıxışına baxdım. Mən Yılmaz şəxsiyyətinə pərəstişimi gizlətmirəm.

Devrimçi rejissor Azərbaycanda politik zümrənin ümidlə gözlədiyi həmkarı Rüstəm İbrahimbəyovdan fərqi olaraq gənclərə inqilabın tək yol olmasından danışır. Sitat: “Türkiyədə gənc insanlara yaxşı yaşamaq üçün zəmin yaradılmalıdır. Ancaq bu dinamizmlə siz gənclər babadayılıq, qoçuluq həvəsinə düşərsiniz. Biriniz barın qarşısında öldürülər, birinizi siqaret, narkotik qaçaqmalçılığında ittiham edib həbsə atarlar. Kiminiz həbsdə xəstələnib ölər, kiminiz işgəncələrə məruz qalarsınız. Yox! Olmaz. Bir tək qurtuluş var - devrim”.

Yəni, gənclik etirazdır. Gənc olmaq qadağalara qarşı çıxmaqdır. Azərbaycanda gənclərin fəallığı mövsümi ya da spesifik xarakter daşıyır. O həqiqətdir ki, despotik rejimlərdə ya davamlı müqavimət ya da total susqunluq olur. Bizdə hər ikisi qüvvədən düşüb. Əsgər qətllərinə etirazdan savayı yaddaqalan kütləvi nümayiş keçirilməyib.

Gözləyirik yenə əsgər qətlə yetirilsin, (hərçənd son aylar yenə əsgər ölümü olub, amma etiraz yoxdur) onun meyitinin ürəkparçalayan, faciəvi şəkilləri yayımlansın, cuşa gəlib küçələrə çıxaq. Bunu həmin ərəfələrdə yazmaq olmurdu, adamı satqın çıxarar, daş-qalaq edərdilər. Bir tərəfdən də diqqətdə Aqşin Yeniseyin sayıqlaması idi.

Dözdük, səbr etdik. Təmkinlə proseslərin hara kimi cərəyan edəcəyini izlədik. Təşkilatlanmanın və hərəkatın nəzəri - praktiki baqajı olmadığı üzə çıxdı. Kortəbii etirazlar elə başlandığı kimi kortəbii sona yetdi. Demə, gənclərin ordudan başqa yarası, dərdi yoxmuş.

“Şəhidlər ölməz, vətən bölünməz” şüarı da çox bayağı idi. Sadəcə, ordudakı ölümlərə qarşı etirazların yeganə üstünlüyü II Əliyevin həbsə düşməyi adiləşdirməyi oldu. Nə ki adiləşir, o kütləviləşir. 
İndi kral arxayındır “sabitlikdir”. XVI Lüdovik də qeyd dəftərində “sakitlikdir” yazanda Bastiliyanın süqutuna saatlar qalırdı. Gənclərin Fəvvarələr meydanından Bastiliyaya yürüşü başlayanda İlham Əliyevin gəncləri zindanlara doldurması, yüksək cərimələr indiki kimi müvəqqəti işə yaramayacaq. Onda kral üçün gec olacaq. Buna qədər inamsızlıq və gənc lider çatışmazlığı sindromuna son qoyulmalıdır. Pərviz Cəbrayılın 5-6 il əvvəl “SPİD. İnam Çatışmazlığı Sindromu” başlıqlı yazısı tezislərimizə uyğun gəlir.

Məqalənin proloqunda liliputla evlənən dünya gözəlinin rəfiqəsi ilə dialoqu təsvir edilir. Rəfiqəsi gözəlin bədənində, üz-gözündə, qollarında cırmaq izlərini görüb zarafatyana “deyəsən zifah gecəniz çox ehtiraslı, alovlu keçib” deyə sual edir. Gözəl isə “yox e, nə ehtiras, liliput bütün gecəni üstümdə atılıb-düşüb deyirdi ki, inana bilmirəm bütün bunlar mənimdir”.

Harda inam ölür, o yerdə mübarizə dəfn olunur. Gənclərin liderlik çatışmazlığı da köhnə siyasətçilərin ambisiyalarına oxşayır. 20 illik uğursuzluqlarını ört-basdır etmək üçün əlacsızlıqdan Yılmaz Güney olmaq istəyən İbrahimbəyovu lider seçməli oldular. Amma gənclərin köhnə siyasətçilərin yolunu getməmək dilemması var. 

Bunun üçün Çili gənclik hərəkatının lideri, kommunist qız Kamila Valexonun müsahibəsində liderlik, təşkilatlanma və sosial şəbəkələrin roluna dair fikirlərini oxumaq kifayətdir:

 “Mən hesab etmirəm ki, bizdən kimsə anadangəlmə liderdir. Sadə həyati şərait məni bu mövqeyə qoydu ki, burada başqa biri də ola bilərdi. Belə alındı ki, bu anda rəhbərlər biz olduq. Bu hərəkat - böyük kollektiv işin nəticəsidir. Və onu yalnız cəmiyyət üçün daha üzdə olan bizdən olanlar deyil, bu cəmiyyəti hər gün quranlar yerinə yetirirlər”.

Kamilanın fikrincə, ictimai mübarizə  - xətti proses deyil: “Təkcə təzyiq göstərmək olmaz - vaxtaşırı bu prosesin nəbzini yoxlamaq lazımdır ki, müəyyən anda geri çəkilmək, qüvvələri yenidən təşkilatlandırmaq və bundan sonra yeni hücumu keçmək olsun. Mən düşünürəm ki, bizdə bu çatışmır, biz hələ bunu öyrənməmişik. Bu hərəkat - mütəşəkkil və çox şəxsi işin nəticəsidir. O, sosial şəbəkələr sayəsində yaranmayıb. Onun quruluşu və inkişafı bir çox illər əvvəl başladı və bu günkü nəticə - müxtəlif siyasi qüvvələrin fəaliyyəti və yetişməsinin, onların aralarında qarşılıqlı təsir göstərmələrinin məhsuludur. Sosial şəbəkələrin rolu bu hərəkatın yaradılmasından deyil, onun sürətləndirilməsindən ibarətdir. Onun yaradılması isə - bizim yoldaşların uzunmüddətli şəxsi işinin nəticəsidir ki, bu da heç bir halda nə Feysbukda, nə İnternetdə, nə də Tvitterdə öz əksini tapmayıb”.

Sənətlə “artistlik” arasında...

“Bu kino çəkənlərin nazıynan çox oynayırsan haa, Kərbəlayi…” - mərhum Məlik Dadaşov sağ olsaydı “Qəmlo“nun dili ilə Azərbaycan kino sənətinə belə qiymət verərdi. Ya da son söz demək imkanı yaradılsaydı son nəfəsində Siyavuş Aslan “8 min pul alıblar məndən, oynamaqlarına bax“ deyib gileylənərdi.

Üçüncü misal da var: cəmi bir neçə ay əvvəl son mənzilə yola saldığımız Yaşar Nuri film sahəsindəki qeyri-peşəkarlıqları, duzsuz-istiotsuz, təlxək, mütrif, kəndirbaz, düşündürə, güldürə və ağlada bilməyən indiki aktyor-aktrisa heyətini görsə hirsindən “sənin əyri ayaqlarından “raqatka“ düzəltməsəm, atamın oğlu deyiləm“ deyibən şikayətlənərdi.

Səhnəmizin ilk və tək qaynanası Nəsibə xanım Zeynalova da çox güman ki, kinomuzu bu günə qoyanlara “əlün qurusun, əlüün“ deməkdən çəkinməzdi.
Daha kimləri sadalayaq? Həsən Turabov, Səməndər Rzayev, Mövsüm Sənani, Həsən Məmmədov, Şahmar Ələkbərov, Hamlet Qurbanov, Lütfəli Abdullayev...

Saymaqla bitib-tükənməyən, hər biri epoxaya çevrilən sənətkarların yerini “tutmaq“ istəyənləri görəndə “Sehrli Xalat“ filmindəki epizodu xatırlamamaq olmur: “Bu uşağın böyüyüb nə olacağını düşünəndə adamın tükləri biz-biz durur“.

Həmin filmdəki “xan“ın cavabı da yerinə düşür: “Yox-yox, o böyüməyəcək”. Bilmirəm, 10-20 il sonra Azərbaycan film sənəti hansı dövrünü yaşayacaq? Amma bu gün səhnəmizin sonuncu əfsanəsini və Siyavuşunu itirməklə film gələcəyimizə olan ümidlərimi dəfn etmiş oldum.
“Niyə böyüməyəcək və niyə böyüyə bilmirlər?” sualına mən cavab verməli deyiləm. Çünki Azərbaycanın son 20 illik kino sənətinə 5 ballıq şkala ilə qiymət versək, bu dəyər “2“yə layiqdir. Nə sovet məktəbinin yetişdirdiyi görkəmli aktyorlar, nə də ssenarist-rejissorlar müstəqillik illərində bir o qədər məhsuldar ola bildilər. Onların süjet xətti, ssenarisi, aktuallığı, psixoloji təsirlilik imkanları, yaradıcı heyəti sovet kino istehsalından qat-qat aşağı səviyyəli nəticə göstərdi.
“Kimdir günahkar ?” sualı ilə Cəfər Cabbarlının “Oqtay Eloğlu“ pyesindəki epiloqa müraciət etsək, tutarlı cavab alırıq: hamımız dəliyik. Rejissorlar, ssenaristlər, aktyorlar və tamaşaçılar. Birincilər aktyora sərbəstlik, improvizə imkanları vermir. İkincilərin ssenariləri bayağı, ucuz, şablon və əksər mənasız Türkiyə “dizilərinin“ ən bərbad təkrarıdır.

Onlar tamaşaçını düşündürə, inandıra bilmir. Film inandırmaq və yaşatmaqdır. Gündəlik həyatımızdakı acı reallıqları səmimi şəkildə ekrana daşıya bilməyən ssenaristlərin müraciət etdikləri mövzu yalnız varlıların şəxsi həyatını işıqlandırmaqdır. Sadə, aristokrat həyat tərzi sürməyən tamaşaçını isə milyonçuların acı taleyi qəti maraqlandırmır. Üstəlik, bu mövzu o qədər adiləşib ki, hətta “bişmiş toyuğun gülməyi gəlir. 
Aktyorlara gəlincə, onlar hətta hind və türk aktyorları qədər də səriştəli olmağı bacarmırlar. Sanki bu ölkədə “Yad gəlini“ oynayan Məleykə Əsədovalar, “Tomris“ yaradan Amaliya Pənahovalar, “Elçin müəllimi“ yaddaşlara həkk edən Yaşar Nurilər olmayıb. İndi bizə “Çocuqlar duyması“nı “Aramızda qalsın“ deyə soxuşdururlar.

Axı Azərbaycan tamaşaçısının intellektual səviyyəsini deqradasiyaya uğratmaq da, manqurtlaşdırmaq da, yüksəltmək də əlimizdədir. Bu xalq “İstintaq“ı, “Qanun naminə“ni, “Yeddi oğul istərəm“i, “Atları yehərləyin“i görüb, onlarla böyüyüb. Artıq “artistlik“ eləməyə ehtiyac yoxdur, sənət nümayiş etdirmək gərəkdir... 

“Qusma -2013” - replika

Metronun qapısını təpiklə açmağı ilə ətrafdakıların rəğbətini qazandığının sublimasiyasını yaşayan,  yoldan keçənin çiyninə vurmaqla “əzələ nümayiş” etdirən, amma işıq pulu yığandan, avtobus sürücüsündən qorxan gəncin yaşadığı ölkə Azərbaycan aldanır - Ürəkbulanma.

Ağzını ayırıb keçidlərdəki paltar mağazalara heyranlıqla baxan, Amerikada “bomj”ların getdiyi “Mcdonalsd”da oturmağı elitarlıq sayan, 5 kitab oxumayıb, 1 qəpik pul qazana bilməyib, di gəl cibindəki son model telefon gəzdirməsi ilə fəxr edən insanın xoşbəxt olduğu ölkə Azərbaycan adlanır - Başgicəllənmə.

Bloggeri dissident, siyasi fərarini yazıçı, Rafiq Tağının ölümündən sonra qorxub qaçan dovşanı filosof, Amerikanın bizi xilas edəcəyinə inanan yankisevəri alim, 7 sutka həbs yatanları Nelson Mandela, bir-birini 20 ildə 20 dəfə aldadıb satqınlıqda ittiham edənlərin bir yerə toplaşmasını birlik hesab edən, hakimiyyəti qoyub qaçan birinin yolunu müqəddəs adlandıran, seçki, rejim, vahid namizəd və s. bu kimi əttökən söhbətləri acı bağırsaq kimi uzadanların mövcud olduğu ölkəyə Azərbaycan deyilir  - Qusma.

“Qurtuluş günü”, “Gül bayramı”, Sumqayıtda Əliyevə tort bişirilən gün küçələrə axışıb ləçər kimi acgözlük edənlərin, “prezident cavandır işləyir, ətrafındakılar qoymur” kimi manqurt ideyaların hələ də var olduğu ölkə Azərbaycan adlandır - Gəyirmə.

P.S. Sartr sağ olsaydı “Ürəkbulanma”nı “Nəcis”lə əvəzləyərdi...

Adam başına düşəndə

Küçə başında

Yol başında

Ölkə başında

hər tin başında

ya qaranlıq bir dalanda

xəncər soxacaqlar dalağımıza

Rafiq Tağı kimi...

Gedirəm

evə gedirəm -

sevgilimə

ya da anama...

arxamca qara “CİP” gəlir

başıma torba keçirəcəklər

bir azdan

İbrahim İbrahimli kimi...

Mən bir “Molotov kokteyliyəm”

Fəvvarələr bağında.

Nə sən bunun fərqindəsən,

nə də polis fərqində.

“Nəşələnib” çıxmışam

“daş atmağa” Şeytana.

Şeytan isə papış tikib

saldı məni zindana.

“iğtişaşçı” kimi...

Nəsimilər, nizamilər

qalileylər və

ziya(n)lılar ölkəsi.

Gəlin inkvizisiyanı bərpa edək!!!

Leninsayağı -

“oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq”

Sonra hər adam başına

bir Əkrəmin kitabını yandıraq!!!

Mənzum pyes - “Gözəl”

Hadisələr XXI əsrin II-ci onilliyi Azərbaycanda vaqe olur:

Universitet auditoriyası

Müəllim - Uşaqlar bu dərsdə müzakirə var

Müzakirəyə gələcək Böyük Adamlar

Etməyin nə artıq, nə əskik bir söz

Böyükdür, nə desə dediyinə döz

Əli - Necə yəni? O yaltaq-yaltaq danışacaq

Qotur kimi qaşınacaq

Verməyiz öylə bir imkan

Müəllimə -Ay bala burası Azərbaycan!

Əli- Nə olmuş Azərbaycansa?

Lazım gəlsə cansa, qansa verəcəyik meydanlarda

Nə bir diplom, nə də başqa itki qorxusu var

Yalnız qələbə, inam və etibar

Müəllimə - Yaxşı dinlə tələbə. Məni təbdən çıxarma

tök ətəyindən daşı

istəməm kimsənin ağrısın başı

Əli - Fəqət sözümü deyəcəyəm

Mitinqlərdə şüarlar söyləyəcəyəm

Müəllim - O zaman səni məktəbdən qovacağıq

Qovacağıq ki, ağlın gəlsin başına

Nədir səni narazı salan?

Əli - Bu ölkədə hər şey yalan

hər şey viran, talan

Bizə qalan zülmət və səfalət

nə bir ədalət, nə bir ləyaqət

Bircə yalandır təmiz və şəffaf

Müəllimə -Yetər, hər yerdə inkişaf

Sənin gözlərin kor, qəlbin xaindir

Görmək istəmirsən, bu gözəlliyi

Əli- Əksinə, bu rəzilliyi

Görəndə xəcalət çəkmirsinizmi

Nə qədər davam edəcək

dəhşət, fəlakət?

İlahi, ətalət!

Bürüyübdür Azərbaycanı-

zəli ilanlar

qanımızı sorurlar

boğurlar

Deyirlər ya kar ol, ya lal

Lakin tək yol istiqlal!

Bu an rektor sinifə daxil olur

Rektor: “Eh, qoçaq, igid cavan oğlan

Dil-dil ötürsən yaman.

Görürəm, içində bir atəş yanır

Səni görən inqilabçı sanır

Ancaq bil ki, sən tələbəsən

Oxumalı, öyrənməlisən

Nəyə gərək bu uzun söhbətlər

Hər kəsdə bəllidir nə cür niyyətlər

Tövsiyəm uzaq ol-bu təhlükədən

Ya qal yaşa, ya da get bu ölkədən

Əli: “ Xəbərim var, bu gün yığıncaq olacaq

Hərsifətlər, hərsimalar iclasa dolacaq

Mən azadam və az adamam

Sözümü deyəcəyəm aləmə

Rektor: Kəkələmə

Səni ora buraxan kim

Sən kim, nazir kim

Cürət et görək, nə deyirsən

Əli: Deyəcəyimi bilirsən.

Sabah çıxacağıq meydanlara

Küçələrə, yollara

Əqli-düşüncəmizdə olanları səsləndirəcəyik

Azadlıq istəyəcəyik.

Rektor: Bu günkü iclasda nazir mitinqdən danışacaq

Müəllimə: Aləm qarışacaq?

Rektor: Əksinə, nazir çalışacaq

Ki, tələbələrə izah etsin

Müxalifət gəncləri yoldan çıxarır

Əli: Biz azmış gənclik deyilik

Haqq olanı deyirik

Rektor: Az sonra toplantı başlanır

Hamı zala yığışsın

Əlidən başqa

Əli: Biz sözümüzü qalstuk taxıb

yaltaq nəzərlərlə baxıb

iclaslarda demirik

Tribunamız meydanlar, mitinqlərdir

Əli təhsil aldığı universitetdə nazirlə tələbələrin görüşünə buraxılmır. Onu təcrid edirlər. Ancaq bu hələ yolun başlanğıcı idi. Gənc fəalı irəlidə ağrılı-acılı günlər gözləyir.

Günəşli bir səhər,

Dalğalanan Xəzər

Və küləkli Bakı...

Rüzgar Gözəlin saçlarını uçurur

Qıvrım saçları dalğalandıqca

Onu sanki harasa qaçırır

Bəlkə də xoşbəxt insanların yaşadığı yerə

Bəlkə də uçurumun astanasına...

Ya da atasına-anasına...

Gözəl gedir

Bilinməz bir məkana, bilinməz bir həyata

Orada onu gözləyən var

Yam-yaşıl ağaclar, durnalar, bir də sonbahar...

Hə, bir də sonbahar yaşayanlar

Gözəl dünyanın ən gözəl qızı idi

Elə ən gözəl ölüsü də olacaq

Ən gözəl ölüm də Gözələ nəsib olacaq.

Ölümsüz Gözəl və Gözəlsiz ölüm

Sanki ayrılmaz qüvvələr

Ayrılmaz güclər idilər

Ayrılmadılar, birləşdilər.

Əlisiz, əlsiz-ayaqsız ölüm!!!

*** 

Əli Gözəli sevəni 1 il idi

1 ilə də sevgi olmaz ki?!

1 ildə sevgi ölməz ki?!

Ancaq 1 illik sevgi öldü

Dəfninə yığışanlar

Xainlər, satqınlar, qatillər

Gözəli öldürənlər idi.

Gözəl ölən gün Əli də öldü

əl-ayağı sındı, qolları yanında düşdü.

Həmin o günəşli səhər

Dalğalanan Xəzər

günü Gözəl əbədi gözlərini yumdu.

O gündən Azərbaycanın başı üzərində nə günəş doğur

nə Xəzər dalğalanır

Od tutub yanır, ağlayır ölkə...

Əli və Gözəl eşqinə,

Əli və Gözəl dərdinə

Başına qara bağlamış Azərbaycan matəminə...

***

Gözəl o gün evdən çıxanda

Əli də evdən çıxmışdı

Gözəl baharın təravətini nəfəsinə çəkəndə

Əli də çəkmişdi

Gözəl imtahan verəndə

Əli də verəcəkdi

Gözəl gələcəyə parlaq baxanda

Əli də baxacaqdı

Gözəl imtahandan çıxıb

Əllərini biri-birinə sıxıb

Günəşli səmaya baxıb

Əlini düşünəcəkdi

Onu bir daha və bir daha sevəcəkdi

Onunla gəzəcəkdi

Səməd Vurğun bağında

İki vurğunlar, içindəki sevinci,

coşqunu bahar havasına qatacaqdılar

Əl-ələ qaçacaqdılar

Dənizkənarında

Gözəl evə dönəndə

Əli də dönəcəkdi

Gözəl o gün evə dönmədi

Əli döndü

Dönməyə qoymadılar, apardılar

Əlidən Gözəli, bu gözəlim məmləkətdən

Çox uzaqlara...

Kim bilir hara

nə sağollaşa bildilər,

nə halallaşa...

***

Afişalar, plakatlar...

Militanlar, hayqıranlar

Meydanlara səsləyirdi gəncliyi

Əli meydanda ölmək istəyirdi

Gözəl barikkadada

Nə Əli meydanda,

nə Gözəl barikkadada öldü

***

Rektor: Sus

Əli: Namus (sarkazmla)

Rektor: Sən çox qudurmusan

Özünü nə sanmısan?

Söylə görək, cavan oğlan

Əli: Sözüm qalmayıb

Sizdə isə nə şərəf,

nə də namus qalmayıb

Rektor: Həddini bil, tələbə

Əli: Qələbə, yalnız qələbə

Yolumuz budur (qışqıraraq)

Cənab, satqın!

Nazirdən məni uzaq tutdun

Ax qoca kaftar, demək qorxdun?!

Qorxudur, xəyanətdir sizin mayanız

Yoxmudur, əcəba azca həyanız?

Mən ayın 30-u mitinqə gedəcəyəm, biləsiniz

Gücümüzü görəsiniz

Nə susmaq, nə çəkilmək var geri

Yeri, haydı yeri qoca kaftar

Rektor: Məni təhqir edirsən

Fəqət, bilirsən

getsən qovulacaqsan

çöllərdə qalacaqsan

Əli: sabah çöldə günəş doğacaq!!!

Aprelin 30-da Bakıda tələbələrin mitinqi keçiriləcəkdi. Nazirin tələbələrlə görüşü də mitinq qabağı profilaktik “tədbir” xarakteri daşıyırdı. Nümayiş saat 3-ə təyin olunmuşdu. Amma aksiya keçiriləcək tarixi terror əvəzlədi.

ANS ÇM: “Dövlət Neft Akademiyasında baş verən qətliamda öldürülən tələbələrin kimliyinin dəqiqləşdirilməsi istiqamətində araşdırma davam edir. İndicə məlum olub ki, ölənlərdən biri Gözəl Əliyeva adlı tələbədir”.

Əli Gözəli gəlin görmədi

Qana boyanmış qıvrım saçlarını,

güllələnmiş kürəyini gördü...

Əli evə döndü

Əli boş, əli boş, qəlbi boş...

Günəşli bir səhər,

Dalğalanan Xəzər

Və küləkli Bakı...

rüzgar Gözəlin saçlarını uçurur

qıvrım saçları dalğalandıqca

Onu sanki harasa qaçırır

Bəlkə də xoşbəxt insanların yaşadığı yerə

Bəlkə də uçurumun astanasına...

Ya da atasına-anasına...

Gözəl gedir

Bilinməz bir məkana, bilinməz bir həyata...

Evarist Qalua ömrü

“Məni günahkar bilməyin ki, vətən uğrunda yox, iki ağılsızı toruna salmış tərbiyəsiz işvəli bir qadının qurbanına çevrilərək ölürəm. Belə bir əhəmiyyətsiz iş ucbatından ölməyimə təəssüflənir, göyləri şahidliyə səsləyirəm”

Zəkası, sevgisi, vətəni uğrunda mübarizəsi və ölümü ilə ideallaşmış şəxsiyyət. Cəmi 20 il 6 ay yaşamaqla riyaziyyatçı Evarist Qalua gəncliyə dahilik nümunəsi qoydu. Riyaziyyatda nəzəriyyə kəşf etmək, vətəni üçün inqilabçılıq etmək və sevdiyi qıza görə dueldə ölmək hər kişinin işi deyil. Bu üç möcüzəni özündə birləşdirən Qalua insan təfəkkürünə qızıl hərflərlə yazılıb.

***

Öncə riyaziyyat sahəsindəki köhnə təsəvvürləri alt-üst etdi. 19 yaşında aksiomalarını irəli sürdü, teoremləri sübuta yetirdi. Kəşf etdiyi qanunlar hazırda müxtəlif rəqəmsal televiziya kanallarında rəqəm informasiyalarının rabitə kanalları vasitəsilə ötürülməsində istifadə olunur. Halbuki, Qalua televiziya əsrinin gələcəyini heç ağlına da gətirməzdi. Zaman öz ədalətli hökmünü verdi. Onun yaratdığı qruplar nəzəriyyəsi hazırda “Qalua sahəsi” adlanır.

***

1811-ci il oktyabrın 25-i. Paris yaxınlığındakı Burlya-Reyn kəndində doğulan Evarist dərslərini o qədər də yaxşı oxumurdu. 16 yaşı olanda riyaziyyat kursuna yazılmışdı. Bu yeniyetmədə yalnız riyaziyyata vurğunluq var idi. Sinif rəhbəri onun barəsində yazmışdı: “Evarist riyaziyyatın yalnız ALİ bölmələri ilə məşğuldur. Riyaziyyatı dəlicəsinə sevir. Müəllimlərinə gözlənilməz suallar verməklə onları çaşdırır”.

Təsəvvür edirsinizmi, 16 yaşlı şagird müəllimini aciz vəziyyətə salmağa bacarır. 17 yaşında isə ilk elmi əsərini çap etdirir. Bir çox hesablamaları beynində apardığından onları kağız üzərinə köçürməyi lazım bilmir. Amma Fransanın nüfuzlu Politexnik universitetinə onu qəbul etmək istəmirlər. Gənc dahi əlinə keçən əsgi-üsgünü müəllimin başına çırpıb imtahan otağından çıxır və bir daha Politexnik məktəbə ayaq basmır. Qalua bununla əlaqədar olaraq demişdi ki, ona verilən suallar uşaq sualları olduğu üçün onları cavablandırmağı özünə yaraşdırmayıb. 

***

Bir zaman olur onun həyatında - riyazi tədqiqatlarını kənara qoyub siyasətə qoşulur. Respublikaçıların tərəfinə keçir. Milli qvardiyanın artilleriyaçılarına qoşulur. Sonra kral Filipp öz təhlükəsizliyi naminə milli qvardiya artilleriyasını buraxır. Heç bir maddi dayağı və evi olmayan Qalua sərgərdan həyat sürür. Günün birində - hökumətə qarşı sui-qəsddə günahlandırılmış 19 respublikaçıya bəraət verilməsi münasibətilə keçirilən banketə dəvət almış yazıçı Aleksandr Düma Qaluanı bir əlində içi şərabla dolu qədəh, o biri əlində qınından çıxarılmış xəncər tutaraq ucadan qışqırıq qoparan halda görür. Ziyafətdə kralın ünvanına hədələr söylədiyinə görə gənc alim 1 aylıq həbsə atılır.

***

Banketdə iştirakçıları məhkəmədə Qaluanın kralın ünvanına hədələr söylədiyini eşitmədiklərini bildirməklə onu xilas edirlər və hakim onu əfv edir. Bir ay keçməmiş Qalua yenidən həbsə atılır. Bu dəfə həbsin səbəbi 14 iyul 1831-ci ildə, Bastiliya günü şəhərdə qadağan edilmiş Milli qvardiya artilleriyası formasında dolaşması olur. 6 aylıq həbs cəzasına məhkum edilir. Qalua həbsdən sonra Parisdə çox hörmətli bir həkimin Stefani adlı qızına aşiq olur. Və onunla sevişməyə başlayır. Həmin vaxt Stefani isə Peşo Derbenv adlı gəncə nişanlanmışdı. Derbenvil E.Qaluanı duelə çağırır. Qalua Derbenvilin mahir atıcı olduğunu yaxşı bilirdi. Amma dueldən çəkinmir.

***

Dostlarına məktubunda yazırdı: “Məni günahkar bilməyin vətən uğrunda yox, iki ağılsızı toruna salmış tərbiyəsiz işvəli bir qadının böhtanının qurbanına çevrilərək ölürəm. Belə bir əhəmiyyətsiz iş ucbatından ölməyimə təəssüflənir, göyləri şahidliyə səsləyirəm”.

1832-ci il mayın 31-də səhər çağı Qalua və Derbenvil duelə çıxırlar. Derbenvilin iki sekundantı vardı, Qalua isə tək idi. Qaluanın pistoletinə güllə qoyulmamışdı, rəqibinin pistoleti isə dolu idi. Rəqibin gülləsi Qaluanın qarın nahiyəsini dəlib keçir və onu ağır yaralı vəziyyətdə atıb gedirlər. Qardaşı Qaluanı xəstəxanaya çatdırsa da, həyatını xilas etmək mümkün olmur. Bax belə. 20 il 6 ay yetdi ki, bəşəriyyət onu sevsin...