Mənzum pyes - “Gözəl”

Hadisələr XXI əsrin II-ci onilliyi Azərbaycanda vaqe olur:

Universitet auditoriyası

Müəllim - Uşaqlar bu dərsdə müzakirə var

Müzakirəyə gələcək Böyük Adamlar

Etməyin nə artıq, nə əskik bir söz

Böyükdür, nə desə dediyinə döz

Əli - Necə yəni? O yaltaq-yaltaq danışacaq

Qotur kimi qaşınacaq

Verməyiz öylə bir imkan

Müəllimə -Ay bala burası Azərbaycan!

Əli- Nə olmuş Azərbaycansa?

Lazım gəlsə cansa, qansa verəcəyik meydanlarda

Nə bir diplom, nə də başqa itki qorxusu var

Yalnız qələbə, inam və etibar

Müəllimə - Yaxşı dinlə tələbə. Məni təbdən çıxarma

tök ətəyindən daşı

istəməm kimsənin ağrısın başı

Əli - Fəqət sözümü deyəcəyəm

Mitinqlərdə şüarlar söyləyəcəyəm

Müəllim - O zaman səni məktəbdən qovacağıq

Qovacağıq ki, ağlın gəlsin başına

Nədir səni narazı salan?

Əli - Bu ölkədə hər şey yalan

hər şey viran, talan

Bizə qalan zülmət və səfalət

nə bir ədalət, nə bir ləyaqət

Bircə yalandır təmiz və şəffaf

Müəllimə -Yetər, hər yerdə inkişaf

Sənin gözlərin kor, qəlbin xaindir

Görmək istəmirsən, bu gözəlliyi

Əli- Əksinə, bu rəzilliyi

Görəndə xəcalət çəkmirsinizmi

Nə qədər davam edəcək

dəhşət, fəlakət?

İlahi, ətalət!

Bürüyübdür Azərbaycanı-

zəli ilanlar

qanımızı sorurlar

boğurlar

Deyirlər ya kar ol, ya lal

Lakin tək yol istiqlal!

Bu an rektor sinifə daxil olur

Rektor: “Eh, qoçaq, igid cavan oğlan

Dil-dil ötürsən yaman.

Görürəm, içində bir atəş yanır

Səni görən inqilabçı sanır

Ancaq bil ki, sən tələbəsən

Oxumalı, öyrənməlisən

Nəyə gərək bu uzun söhbətlər

Hər kəsdə bəllidir nə cür niyyətlər

Tövsiyəm uzaq ol-bu təhlükədən

Ya qal yaşa, ya da get bu ölkədən

Əli: “ Xəbərim var, bu gün yığıncaq olacaq

Hərsifətlər, hərsimalar iclasa dolacaq

Mən azadam və az adamam

Sözümü deyəcəyəm aləmə

Rektor: Kəkələmə

Səni ora buraxan kim

Sən kim, nazir kim

Cürət et görək, nə deyirsən

Əli: Deyəcəyimi bilirsən.

Sabah çıxacağıq meydanlara

Küçələrə, yollara

Əqli-düşüncəmizdə olanları səsləndirəcəyik

Azadlıq istəyəcəyik.

Rektor: Bu günkü iclasda nazir mitinqdən danışacaq

Müəllimə: Aləm qarışacaq?

Rektor: Əksinə, nazir çalışacaq

Ki, tələbələrə izah etsin

Müxalifət gəncləri yoldan çıxarır

Əli: Biz azmış gənclik deyilik

Haqq olanı deyirik

Rektor: Az sonra toplantı başlanır

Hamı zala yığışsın

Əlidən başqa

Əli: Biz sözümüzü qalstuk taxıb

yaltaq nəzərlərlə baxıb

iclaslarda demirik

Tribunamız meydanlar, mitinqlərdir

Əli təhsil aldığı universitetdə nazirlə tələbələrin görüşünə buraxılmır. Onu təcrid edirlər. Ancaq bu hələ yolun başlanğıcı idi. Gənc fəalı irəlidə ağrılı-acılı günlər gözləyir.

Günəşli bir səhər,

Dalğalanan Xəzər

Və küləkli Bakı...

Rüzgar Gözəlin saçlarını uçurur

Qıvrım saçları dalğalandıqca

Onu sanki harasa qaçırır

Bəlkə də xoşbəxt insanların yaşadığı yerə

Bəlkə də uçurumun astanasına...

Ya da atasına-anasına...

Gözəl gedir

Bilinməz bir məkana, bilinməz bir həyata

Orada onu gözləyən var

Yam-yaşıl ağaclar, durnalar, bir də sonbahar...

Hə, bir də sonbahar yaşayanlar

Gözəl dünyanın ən gözəl qızı idi

Elə ən gözəl ölüsü də olacaq

Ən gözəl ölüm də Gözələ nəsib olacaq.

Ölümsüz Gözəl və Gözəlsiz ölüm

Sanki ayrılmaz qüvvələr

Ayrılmaz güclər idilər

Ayrılmadılar, birləşdilər.

Əlisiz, əlsiz-ayaqsız ölüm!!!

*** 

Əli Gözəli sevəni 1 il idi

1 ilə də sevgi olmaz ki?!

1 ildə sevgi ölməz ki?!

Ancaq 1 illik sevgi öldü

Dəfninə yığışanlar

Xainlər, satqınlar, qatillər

Gözəli öldürənlər idi.

Gözəl ölən gün Əli də öldü

əl-ayağı sındı, qolları yanında düşdü.

Həmin o günəşli səhər

Dalğalanan Xəzər

günü Gözəl əbədi gözlərini yumdu.

O gündən Azərbaycanın başı üzərində nə günəş doğur

nə Xəzər dalğalanır

Od tutub yanır, ağlayır ölkə...

Əli və Gözəl eşqinə,

Əli və Gözəl dərdinə

Başına qara bağlamış Azərbaycan matəminə...

***

Gözəl o gün evdən çıxanda

Əli də evdən çıxmışdı

Gözəl baharın təravətini nəfəsinə çəkəndə

Əli də çəkmişdi

Gözəl imtahan verəndə

Əli də verəcəkdi

Gözəl gələcəyə parlaq baxanda

Əli də baxacaqdı

Gözəl imtahandan çıxıb

Əllərini biri-birinə sıxıb

Günəşli səmaya baxıb

Əlini düşünəcəkdi

Onu bir daha və bir daha sevəcəkdi

Onunla gəzəcəkdi

Səməd Vurğun bağında

İki vurğunlar, içindəki sevinci,

coşqunu bahar havasına qatacaqdılar

Əl-ələ qaçacaqdılar

Dənizkənarında

Gözəl evə dönəndə

Əli də dönəcəkdi

Gözəl o gün evə dönmədi

Əli döndü

Dönməyə qoymadılar, apardılar

Əlidən Gözəli, bu gözəlim məmləkətdən

Çox uzaqlara...

Kim bilir hara

nə sağollaşa bildilər,

nə halallaşa...

***

Afişalar, plakatlar...

Militanlar, hayqıranlar

Meydanlara səsləyirdi gəncliyi

Əli meydanda ölmək istəyirdi

Gözəl barikkadada

Nə Əli meydanda,

nə Gözəl barikkadada öldü

***

Rektor: Sus

Əli: Namus (sarkazmla)

Rektor: Sən çox qudurmusan

Özünü nə sanmısan?

Söylə görək, cavan oğlan

Əli: Sözüm qalmayıb

Sizdə isə nə şərəf,

nə də namus qalmayıb

Rektor: Həddini bil, tələbə

Əli: Qələbə, yalnız qələbə

Yolumuz budur (qışqıraraq)

Cənab, satqın!

Nazirdən məni uzaq tutdun

Ax qoca kaftar, demək qorxdun?!

Qorxudur, xəyanətdir sizin mayanız

Yoxmudur, əcəba azca həyanız?

Mən ayın 30-u mitinqə gedəcəyəm, biləsiniz

Gücümüzü görəsiniz

Nə susmaq, nə çəkilmək var geri

Yeri, haydı yeri qoca kaftar

Rektor: Məni təhqir edirsən

Fəqət, bilirsən

getsən qovulacaqsan

çöllərdə qalacaqsan

Əli: sabah çöldə günəş doğacaq!!!

Aprelin 30-da Bakıda tələbələrin mitinqi keçiriləcəkdi. Nazirin tələbələrlə görüşü də mitinq qabağı profilaktik “tədbir” xarakteri daşıyırdı. Nümayiş saat 3-ə təyin olunmuşdu. Amma aksiya keçiriləcək tarixi terror əvəzlədi.

ANS ÇM: “Dövlət Neft Akademiyasında baş verən qətliamda öldürülən tələbələrin kimliyinin dəqiqləşdirilməsi istiqamətində araşdırma davam edir. İndicə məlum olub ki, ölənlərdən biri Gözəl Əliyeva adlı tələbədir”.

Əli Gözəli gəlin görmədi

Qana boyanmış qıvrım saçlarını,

güllələnmiş kürəyini gördü...

Əli evə döndü

Əli boş, əli boş, qəlbi boş...

Günəşli bir səhər,

Dalğalanan Xəzər

Və küləkli Bakı...

rüzgar Gözəlin saçlarını uçurur

qıvrım saçları dalğalandıqca

Onu sanki harasa qaçırır

Bəlkə də xoşbəxt insanların yaşadığı yerə

Bəlkə də uçurumun astanasına...

Ya da atasına-anasına...

Gözəl gedir

Bilinməz bir məkana, bilinməz bir həyata...

Evarist Qalua ömrü

“Məni günahkar bilməyin ki, vətən uğrunda yox, iki ağılsızı toruna salmış tərbiyəsiz işvəli bir qadının qurbanına çevrilərək ölürəm. Belə bir əhəmiyyətsiz iş ucbatından ölməyimə təəssüflənir, göyləri şahidliyə səsləyirəm”

Zəkası, sevgisi, vətəni uğrunda mübarizəsi və ölümü ilə ideallaşmış şəxsiyyət. Cəmi 20 il 6 ay yaşamaqla riyaziyyatçı Evarist Qalua gəncliyə dahilik nümunəsi qoydu. Riyaziyyatda nəzəriyyə kəşf etmək, vətəni üçün inqilabçılıq etmək və sevdiyi qıza görə dueldə ölmək hər kişinin işi deyil. Bu üç möcüzəni özündə birləşdirən Qalua insan təfəkkürünə qızıl hərflərlə yazılıb.

***

Öncə riyaziyyat sahəsindəki köhnə təsəvvürləri alt-üst etdi. 19 yaşında aksiomalarını irəli sürdü, teoremləri sübuta yetirdi. Kəşf etdiyi qanunlar hazırda müxtəlif rəqəmsal televiziya kanallarında rəqəm informasiyalarının rabitə kanalları vasitəsilə ötürülməsində istifadə olunur. Halbuki, Qalua televiziya əsrinin gələcəyini heç ağlına da gətirməzdi. Zaman öz ədalətli hökmünü verdi. Onun yaratdığı qruplar nəzəriyyəsi hazırda “Qalua sahəsi” adlanır.

***

1811-ci il oktyabrın 25-i. Paris yaxınlığındakı Burlya-Reyn kəndində doğulan Evarist dərslərini o qədər də yaxşı oxumurdu. 16 yaşı olanda riyaziyyat kursuna yazılmışdı. Bu yeniyetmədə yalnız riyaziyyata vurğunluq var idi. Sinif rəhbəri onun barəsində yazmışdı: “Evarist riyaziyyatın yalnız ALİ bölmələri ilə məşğuldur. Riyaziyyatı dəlicəsinə sevir. Müəllimlərinə gözlənilməz suallar verməklə onları çaşdırır”.

Təsəvvür edirsinizmi, 16 yaşlı şagird müəllimini aciz vəziyyətə salmağa bacarır. 17 yaşında isə ilk elmi əsərini çap etdirir. Bir çox hesablamaları beynində apardığından onları kağız üzərinə köçürməyi lazım bilmir. Amma Fransanın nüfuzlu Politexnik universitetinə onu qəbul etmək istəmirlər. Gənc dahi əlinə keçən əsgi-üsgünü müəllimin başına çırpıb imtahan otağından çıxır və bir daha Politexnik məktəbə ayaq basmır. Qalua bununla əlaqədar olaraq demişdi ki, ona verilən suallar uşaq sualları olduğu üçün onları cavablandırmağı özünə yaraşdırmayıb. 

***

Bir zaman olur onun həyatında - riyazi tədqiqatlarını kənara qoyub siyasətə qoşulur. Respublikaçıların tərəfinə keçir. Milli qvardiyanın artilleriyaçılarına qoşulur. Sonra kral Filipp öz təhlükəsizliyi naminə milli qvardiya artilleriyasını buraxır. Heç bir maddi dayağı və evi olmayan Qalua sərgərdan həyat sürür. Günün birində - hökumətə qarşı sui-qəsddə günahlandırılmış 19 respublikaçıya bəraət verilməsi münasibətilə keçirilən banketə dəvət almış yazıçı Aleksandr Düma Qaluanı bir əlində içi şərabla dolu qədəh, o biri əlində qınından çıxarılmış xəncər tutaraq ucadan qışqırıq qoparan halda görür. Ziyafətdə kralın ünvanına hədələr söylədiyinə görə gənc alim 1 aylıq həbsə atılır.

***

Banketdə iştirakçıları məhkəmədə Qaluanın kralın ünvanına hədələr söylədiyini eşitmədiklərini bildirməklə onu xilas edirlər və hakim onu əfv edir. Bir ay keçməmiş Qalua yenidən həbsə atılır. Bu dəfə həbsin səbəbi 14 iyul 1831-ci ildə, Bastiliya günü şəhərdə qadağan edilmiş Milli qvardiya artilleriyası formasında dolaşması olur. 6 aylıq həbs cəzasına məhkum edilir. Qalua həbsdən sonra Parisdə çox hörmətli bir həkimin Stefani adlı qızına aşiq olur. Və onunla sevişməyə başlayır. Həmin vaxt Stefani isə Peşo Derbenv adlı gəncə nişanlanmışdı. Derbenvil E.Qaluanı duelə çağırır. Qalua Derbenvilin mahir atıcı olduğunu yaxşı bilirdi. Amma dueldən çəkinmir.

***

Dostlarına məktubunda yazırdı: “Məni günahkar bilməyin vətən uğrunda yox, iki ağılsızı toruna salmış tərbiyəsiz işvəli bir qadının böhtanının qurbanına çevrilərək ölürəm. Belə bir əhəmiyyətsiz iş ucbatından ölməyimə təəssüflənir, göyləri şahidliyə səsləyirəm”.

1832-ci il mayın 31-də səhər çağı Qalua və Derbenvil duelə çıxırlar. Derbenvilin iki sekundantı vardı, Qalua isə tək idi. Qaluanın pistoletinə güllə qoyulmamışdı, rəqibinin pistoleti isə dolu idi. Rəqibin gülləsi Qaluanın qarın nahiyəsini dəlib keçir və onu ağır yaralı vəziyyətdə atıb gedirlər. Qardaşı Qaluanı xəstəxanaya çatdırsa da, həyatını xilas etmək mümkün olmur. Bax belə. 20 il 6 ay yetdi ki, bəşəriyyət onu sevsin...

Yoldaş prezidentin göz yaşları

1932-ci ildə salvadorlu kommunist Farabundo Marti qətlə yetirilir. Ona terrorist damğasını yapışdıra bilərsiniz. Onsuzda öyrəşmişik sol-çular müqavimətə başlayanda onlara iğtişaşçı, terrorist, dövlət çevrilişi ittihamlarını hökumətdən əvvəl liberallar tərəfindən irəli sürülsün. Liberallar həmişə saziş tərəfdarı olublar və son anda kommunistləri satıblar.

Bu çoxdankı söhbətdir. Markesin “100 ilin tənhalığı” əsərində də məhz bu incə detala toxunulub. Ancaq vaxtilə qeyri-dinc, iğtişaşçı, terrorist damğası ilə üzləşən F.Martinin bu gün adını daşıyan təşkilatın üzvü Salvadorun prezidentdir. 

Farabundo Marti Azadlıq Cəbhəsi (FMLN) partizan təşkilatının nümayəndəsi, telejurnalist Maurisio Funes 2009-cu ildən bəri Salvadorun prezidentidir. O, rəqibi olan polis şefi - Rodriqo Avilanın seçkidə dizlərini yerə qoymuşdu. Cəbhənin yeganə döyüşməyən namizədi olmuş telejurnalistdə sol ideyalara diqqət hələ 1980-1992-ci illərdə ölkədə gedən vətəndaş müharibəsi zamanı reportajlar təqdim edərkən yaranmışdı.

FMLN-nin qüdrəti intellektual və yüksək təhsilli partizanların orada təmsil olunmasında idi. Telejurnalistin prezident seçilməsi heç də asan başa gəlməyib. Təşkilat 1980-1992-ci illərdə ABŞ imperializminə və Salvadordakı marionetlərə qarşı silahlı müqavimət göstərib. Bu döyüşlərdə 75 min insan ölüb.

Hələ 1980-cı ilin oktyabrında 5 sol təşkilat birləşib partizan taktikasını seçirlər. 1989-cu ildə paytaxt San-Salvadoru ələ keçirməyə yaxın olan təşkilata ABŞ aviasiyası əngəl yaradır. Hətta Fidel Kastrodan da kömək səngiyir. 

FMLN isə ideologiyasını dəyişmir, gerilyanı davam etdirir. Nəhayət, 1992-ci ildə hakimiyyət partizanlarla saziş bağlamalı olur. Təşkilatın xəyanətkar lideri Xoakin Vilyalobos isə hərəkatın əleyhinə çıxır.

Təşkilata mənşəcə fələstinli Şəfik Xandal rəhbərlik etməyə başlayır. O, hətta 2004-cü ilin prezident seçkilərində səslərin 36 faizini alaraq ikinci olmuşdu. Nəhayət, 2009-cu ildə 49 yaşlı Maurisio Funes prezident seçilir. Bu Sol-un Latın Amerikasında növbəti tarixi zəfərlərindən biri idi. M.Funes səslərin 51,27 faizinə sahib çıxır. Onun rəqibi Rodriqo Avila isə 48,73 faiz səs toplayır. 

Funer rəhbər posta gələr-gəlməz ölkədəki qarşıdurmanı bitirən “1992-ci il müqaviləsi”nin 20 illiyi münasibətilə çıxış edərkən xalqdan ordunun adından üzr istəyir.
O, Əl-Mozotedə 936 vətəndaşın öldürülməsində əvvəlki hakimiyyətin cavabdehlik daşıdığını deyir: “Salvador ordusu müasir Latın Amerikası tarixində ən böyük vətəndaş müharibəsini törədib. Hökumət olaraq qarşıdurmalarda ölən 75 min insandan və itən 12 min nəfərin yaxınlarından üzr istəyirik”. Yoldaş prezident çıxışı zaman göz yaşlarını saxlaya bilmir. O geridə qalan “Əl Mozote” qətliamı zamanı jurnalist işləyirdi.

Beləliklə, sağçı arenanın ölkədə illər boyu sürən hökmranlığını qıran Funesin andiçmə mərasimində iştirak edənlərdən biri də Hillari Klinton olur. Salvador mətbuatı həmin ərəfədə yazır ki, Klinton iflasa uğrayıb. Çünki Funesin and içdikdən sonrakı ilk işi, Kuba ilə ölkəsi arasında təxminən 50 ildir kəsilən diplomatik əlaqələri yenidən bərpa etmək olur.

Bəlkə bir az yavaşlayaq?!

Az sonra asmağa götürəcəklər

az sonra soyacaqlar dərisini,

saman təpəcəklər az sonra

Sallaqxanada gəncliyimə

...Və az sonra çox gec olacaq

***

Mən çox şey istəmirəm

İstəyirəm atam olsun

Evə hər gələndə

zəhmli baxışları ilə qəlbimi üşüdən,

titrək səsi ilə canıma vəlvələ salan,

gecələr saçlarımı oxşayan

başımı qollarına söykəyib yatdığım

bir ata...

Mən çox pul istəmirəm

Pul əl çirkidir,

Çirkli adamlarda pul çox olur.

İstəyirəm qarnım doyuran pulum olsun!

Mən yatmaq istəmirəm

İstəyirəm yuxusuz gecələrimin

bir sabahına da günəş doğsun.

Mən böyümək də istəmirəm.

Anasının dizlərinə başını qoymuş

məsum baxışları ilə dünyadakı

bütün insanların onun kimi xoşbəxt olduğuna

inanan körpə olmaq istəyirəm.

Mən ata olmaq istəmirəm

İstəyirəm atası olan uşaq olam.

Yaşamaq budur oğlum!!!

Mənsə heç yaşamadım ki...?!

*** 

Başına daş düşmüş ölkə

Başını almış qara kölgə

Daşı başından baha ölkə

Daş başına ay ölkə...

*** 

Sən bu Hüsnü camal-kamal ilə görüb

Qorxdular Mübarək deməyə

Döndülər İlham dedilər.

*** 

Heykəltəraşlar

Heydərtəraşlar

Qorxular, təlaşlar

Murtuzlar, siyavuşlar

Bizə deyirlər ki

bəlkə bir az yavaşlayaq?!

“Nişanlıma söyləyin, artıq devrimlə nişanlıyam”

...“Nişanlıma söyləyin, artıq devrimlə nişanlıyam” - Ertan Saruhanın atasına telefonda son sözü onu səsləyən müqəddəs və mətin bir mübarizənin qaranquşuydu. Ertan sol hərəkatın tən ortasında bu dilemma arasında qalanda nişanlısı ilə qələbədən sonra yaşayacağı günəşli günlərin nicatını devrimlə nişanlı olmaqda görürdü.

Bizim zəmanəmizdə belə məğrur gəncin yolunu getmək üçün ya kimsəsiz olmalısan, ya da onun kimi nişanlısı vətən olan biri. İtirəcəyi olanlardan inqilabçı çıxmaz. Ertan isə itirməkdən qorxmayan və qorxu hissini itirən idealist idi.

...Atası Lütfü Saruhan İsmət Paşanın (İnönü) yaxın adamıydı. Ertan ziyalı ailənin övladıydı. Subkomandantenin təbirincə desək, o ailədə tək “korlanmış” uşaqdı. Liseyi bitirib müəllimliyə başlayanda Türk İşçi Partiyasına (TİP) qoşulur. Qaradəniz bölgəsində sol hərəkatının liderinə çevrilir, Mahir Çayan dəstəsinə qoşulur. Buna qədər isə Çarşamba qəsəbəsində müəllim işləyir.

Sol hərəkatın içində yer alanda kənd məktəbinə sürgünə göndərilir. Həmin kəndin sərt qışa görə yolları bağlı olur deyə Ertan getməkdən imtina edir. Onda onu müəllimlikdən kənarlaşdırırlar. Samsunda mazut fabrikində laborant işləməyə başlayır. Sonra fabrikdən də çıxarılır.  

Ertan Mahir Çayanlara qoşulub edama məhkum olunmuş Dəniz Gəzmiş, Hüseyn İnan və Yusif Aslan üçün yola çıxmışdı. Türkiyənin asılmağa göndərilən 3 devrimçi oğlunu xilas etməyə hazırlaşan 11 hərəkatçı canlarını Qızıldərədə yoldaşları uğrunda fəda edirlər. Dənizləri ipdən qurtarmağa görə savaşa başlayanlar onlardan qabaq tələf olurlar. Bu qiyamçı gənclərin hərəkətindən bizim üçün iki nəticə çıxır:

Birincisi, ideologiyalar mütləqdir və ideoloji baxışları bir olanlar qardaşdırlar. Onları ölüm belə ayıra bilmir. İkincisi, günümüzdə qardaş qardaşdan ötrü nəinki ölümə, davaya belə getmir. Mahir başda olmaqla Ertanlar isə getdi...

Mənimçün Ertan bir iradə simvoludur. O siyasi sistemdən öncə ailəyə qarşı çıxmağı bacarmışdı, inqilab üçün nişanlısını yarı yolda qoymağa razılaşmışdı. Bunu Dənizlər üçün edirdi. “Ana məni bağışla, dostum üçün ölməyə gedirəm” deyəcək biri varmı indi? Bizim dövrümüzdə nişanlısını yarı yolda buraxanlar yalnız nadanlıqdan edərlər.

Ertanla bir evdə qalan yoldaşlarının dediklərinə görə, gözəl kanon ifaçısı imiş. Axşamlar ən çox sevdiyi məşhur “Həkimoğlu” türküsünü kanonda titrədərmiş.

Otel otağındakı soldaşı: “Bu ərəfələrdə Ertan nişanlanmışdı. Atasına telefonla zəng edib fabrikdəki işindən çıxarıldığını xəbər verdi. Bu o zamandı ki, artıq o gerilyaya başlamaq qərarını vermişdi. Telefonda atasına dedi ki, nişanlıma söyləyin artıq devrimlə nişanlıyam”.

Saruhan o dövrün Ziya Yılmaz və Fikri Sönməz kimi nüfuzlu solçuları ilə bərabər Samsun, Trabzon, Ordu, Giresun vilayətlərində hərəkatda idi. “Kəndli” qəzetinin nəşrinə rəhbərlik edirdi. Hətta Mahir Çayan həbsdən qaçandan sonra Ertan onu Qaradəniz bölgəsində qarşılamışdı. 

Başqa bir dostu isə son günləri belə xatırlayır: “Bir ara bizim evdə qaldı. Anam və atam ona baxırdı. Mən Nurəddin kəndində müəllimlik edirdim. Qəlyanaltını birgə edirdik, sonra işə gedirdim. Bir də axşamlar işdən qayıdanda görüşmək imkanımız olurdu. Anama “xala sən yeməyi qapıya qoy götürərəm” deyirdi. Ələ keçməmək üçün sifəti sarılıydı.

Mənə Kambocadakı inqilabçılardan söz açardı. Orada tutulanların ifadə verməməsi üçün intihar dərmanı içmələrindən danışırdı. Son vaxtlar dağda qalacaq deyə çox az yeməyə çalışırdı. Özünü uzun bir mübarizəyə hazırlayırdı. Anama “teyzem yemeğimi hiç eksik etmiyorsun, dağda da bana yemek ulaştırabilecek misin” demişdi”.

Və Dənizləri xilas üçün dava başlayır. Mahirlə birgə 11 devrimçi 2 ingilis və 1 kanadalı mühəndisi girov götürürlər. Şərt Dəniz, Hüseyn və Yusiflə girovları dəyişməkdi.

1972-ci ilin 27 mart günü. Çayanın dəstəsi girovları Qızıldərə kəndinə gətirir. Devrimçilər girovlarla kənd muxtarının evində yerləşirlər. Üç gün sonra...

1972-ci il aprelin 1-də Türkiyə qəzetləri muxtarın evindəki partizanların qətli xəbərini manşetlərə çıxarır. Ölkənin əksər mətbuat orqanları girovlara yas tutub ağlayır, devrimçiləri lənətləyirdi. O qətliamdan bircə Ertuğrul Kürkçü tam təsadüfən sağ çıxır və uzun müddət məhbəs həyatı yaşayır. İndi Türkiyədə BDP-nin millət vəkilidir (oxu: Partizanlıqdan millət vəkilliyinə - M.Süleymanov).

Beləcə, Dənizlərdən əvvəl dənizlərə gedən 11 solçu Türkiyə tarixində “qara mart”la yadda qalırlar. Ertan Fatsada valideynlərinin yanında dəfn olunur. Qardaşı Şəffaf Saruhan illər sonra məzarı başında: “Ertan çox düşüncəli biriydi. Heç kimə səsini yüksəltməzdi. Danışıqları hər vaxt qısa və aydın olardı. ONLAR cəmiyyətin uşaqları idi, sonra gəncləri oldular.

ONLARın səyləri, əməkləri və mübarizələri sayəsində başımız dik olacaq. ONLARın və bu gün davam edən mübarizənin sayəsində işıqlı, müstəqil bir gələcək bizləri gözləyir”. Türkiyədə “qara mart” kimi xatırlanan o dönəm ölkəyə çox ciddi bir zərbə vurdu. Ancaq faciələr hələ qabaqdaydı. 8 il sonra -1980-də Ertanları Erdallar əvəzləyəcəkdi...

Rafiq Tağı və Əylisli

Ədəbiyyat millətlərə, ölkələrə, vətənlərə bölünmür. Ədəbiyyatın vətəni yoxdur. O, dünyaya məxsusdur. Milli ədəbiyyat anlayışı da təsəvvürlərdə mövcuddur. Var siyasi, bədii, tarixi-sənədli və dini ədəbiyyat. Əslinə rus, fransız, fars, ingilis və ya Peru, Meksika ədəbiyyatları dediyimiz də əslində Şərq - Qərb və Latın Amerikası ədəbiyyatlarına ayrılır.

Bədii ədəbiyyat isə heç vaxt tarixi sənədlərə istinad etmir. O, illüziyalar, təxəyyül və müəllifin fantaziyaları bazisində yetişir. Tarixdə elə bir bədii əsər də ola bilməz ki, xalqlar, hakimiyyətlər onu əlində bayraq tutub əks-təbliğata başlasınlar. O məntiqlə Mirzə Cəlilin “Kamança”sı, Cəfər Cabbarlının “1905”i, Nəriman Nərimanovun “Bahadır və Sona”sı, Aqil Abbasın “Dolu” romanı, Qənirə Paşayevanın şeirləri, Vahid Naxışın “Xoca”sı, mərhum Ceyhun Mirzəyevin “Fəryad”ı, Oqtay Mirqasımovun “Ovsunçu”su Qarabağ həqiqətlərini dünyaya çatdırmaqda yetərli olmalıydı. Olmayıbsa, deməli bədii film və ədəbiyyatların tarixi cinayətləri təbliğetmə funksiyaları zərif və gücsüzdür.

Hətta onların istismar dövrü başa çatıb. Çox güman ki, ermənilər də kifayət qədər bu səpkidə bədii nümunələr ortaya qoya biliblər. Bəs, nə dərəcədə onların yazdıqları erməni xalqını əzabkeş obrazında dünyaya nümayiş etdirə bilib?

Deməli, hər iki xalqın qarşılıqlı bədii-ədəbi təbliğat maşını işə yaramayıb. Odur ki, son günlər daşqalaq olunan Əkrəm Əylislinin “Daş yuxuları”nı da şişirtmək, böyük fəlakətə çevirmək, xalqımıza qarşı zərbə kimi qiymətləndirmək yersiz, mənasızdır. Gec-tez Əylislinin bu kitabı da unudulacaq, bestsellərə çevrilməyəcək və danışıb-danışıb yorulandan sonra mübahisəli mövzu gündəmdən çıxacaq.

Əylislinin incə səhvi əslində mövcud hakimiyyətin və kreslo generallarının yanında bağışlanılacaq hadisədir. Bu əsər nə ermənilərin əleyhimizə təbliğat rıçaqına, nə də gələcək nəsillər üçün tarixi epoxaya çevriləcək. Vaxtilə Axundov “Hekayəti Xırs-quldurbasan”ı yazanda azəriləri quldur, erməniləri müsbət personajda təqdim etmişdi. Yaxud Nəsimi “ay erməni, erməni”, Sabir “Harda müsəlman görürəm qorxuram” qəzəlləri ilə erməni “dəyirmanına su tökmüş oldu”?

İndiki situasiyada ədəbi mühitdə çəkisi olan yazarlar Əylislinin üzərinə getmirsə, yalnız YAP qırğıları kampaniya qurubsa dözümlü olmaq lazımdır. Əgər Əylislinin yazdığına dözə bilmiriksə, onda 20 il Qarabağsızlığa da dözməyib eyni qəzəblə hakimiyyətin üstünə getməliyik. Əkrəm bəy həssas yanlışlığa yol verib və hədəfə çıxarılıb. Bu bizə Rafiq Tağını xatırladır. R.Tağını İran, Azərbaycan, ABŞ, İsrail ya yoldan keçən heyvərə öldürdü bilmirəm. Amma adamı nişangaha yazdıqları çıxardı. Əylislini hədəfə çıxarmayaq!!!