Evarist Qalua ömrü

“Məni günahkar bilməyin ki, vətən uğrunda yox, iki ağılsızı toruna salmış tərbiyəsiz işvəli bir qadının qurbanına çevrilərək ölürəm. Belə bir əhəmiyyətsiz iş ucbatından ölməyimə təəssüflənir, göyləri şahidliyə səsləyirəm”

Zəkası, sevgisi, vətəni uğrunda mübarizəsi və ölümü ilə ideallaşmış şəxsiyyət. Cəmi 20 il 6 ay yaşamaqla riyaziyyatçı Evarist Qalua gəncliyə dahilik nümunəsi qoydu. Riyaziyyatda nəzəriyyə kəşf etmək, vətəni üçün inqilabçılıq etmək və sevdiyi qıza görə dueldə ölmək hər kişinin işi deyil. Bu üç möcüzəni özündə birləşdirən Qalua insan təfəkkürünə qızıl hərflərlə yazılıb.

***

Öncə riyaziyyat sahəsindəki köhnə təsəvvürləri alt-üst etdi. 19 yaşında aksiomalarını irəli sürdü, teoremləri sübuta yetirdi. Kəşf etdiyi qanunlar hazırda müxtəlif rəqəmsal televiziya kanallarında rəqəm informasiyalarının rabitə kanalları vasitəsilə ötürülməsində istifadə olunur. Halbuki, Qalua televiziya əsrinin gələcəyini heç ağlına da gətirməzdi. Zaman öz ədalətli hökmünü verdi. Onun yaratdığı qruplar nəzəriyyəsi hazırda “Qalua sahəsi” adlanır.

***

1811-ci il oktyabrın 25-i. Paris yaxınlığındakı Burlya-Reyn kəndində doğulan Evarist dərslərini o qədər də yaxşı oxumurdu. 16 yaşı olanda riyaziyyat kursuna yazılmışdı. Bu yeniyetmədə yalnız riyaziyyata vurğunluq var idi. Sinif rəhbəri onun barəsində yazmışdı: “Evarist riyaziyyatın yalnız ALİ bölmələri ilə məşğuldur. Riyaziyyatı dəlicəsinə sevir. Müəllimlərinə gözlənilməz suallar verməklə onları çaşdırır”.

Təsəvvür edirsinizmi, 16 yaşlı şagird müəllimini aciz vəziyyətə salmağa bacarır. 17 yaşında isə ilk elmi əsərini çap etdirir. Bir çox hesablamaları beynində apardığından onları kağız üzərinə köçürməyi lazım bilmir. Amma Fransanın nüfuzlu Politexnik universitetinə onu qəbul etmək istəmirlər. Gənc dahi əlinə keçən əsgi-üsgünü müəllimin başına çırpıb imtahan otağından çıxır və bir daha Politexnik məktəbə ayaq basmır. Qalua bununla əlaqədar olaraq demişdi ki, ona verilən suallar uşaq sualları olduğu üçün onları cavablandırmağı özünə yaraşdırmayıb. 

***

Bir zaman olur onun həyatında - riyazi tədqiqatlarını kənara qoyub siyasətə qoşulur. Respublikaçıların tərəfinə keçir. Milli qvardiyanın artilleriyaçılarına qoşulur. Sonra kral Filipp öz təhlükəsizliyi naminə milli qvardiya artilleriyasını buraxır. Heç bir maddi dayağı və evi olmayan Qalua sərgərdan həyat sürür. Günün birində - hökumətə qarşı sui-qəsddə günahlandırılmış 19 respublikaçıya bəraət verilməsi münasibətilə keçirilən banketə dəvət almış yazıçı Aleksandr Düma Qaluanı bir əlində içi şərabla dolu qədəh, o biri əlində qınından çıxarılmış xəncər tutaraq ucadan qışqırıq qoparan halda görür. Ziyafətdə kralın ünvanına hədələr söylədiyinə görə gənc alim 1 aylıq həbsə atılır.

***

Banketdə iştirakçıları məhkəmədə Qaluanın kralın ünvanına hədələr söylədiyini eşitmədiklərini bildirməklə onu xilas edirlər və hakim onu əfv edir. Bir ay keçməmiş Qalua yenidən həbsə atılır. Bu dəfə həbsin səbəbi 14 iyul 1831-ci ildə, Bastiliya günü şəhərdə qadağan edilmiş Milli qvardiya artilleriyası formasında dolaşması olur. 6 aylıq həbs cəzasına məhkum edilir. Qalua həbsdən sonra Parisdə çox hörmətli bir həkimin Stefani adlı qızına aşiq olur. Və onunla sevişməyə başlayır. Həmin vaxt Stefani isə Peşo Derbenv adlı gəncə nişanlanmışdı. Derbenvil E.Qaluanı duelə çağırır. Qalua Derbenvilin mahir atıcı olduğunu yaxşı bilirdi. Amma dueldən çəkinmir.

***

Dostlarına məktubunda yazırdı: “Məni günahkar bilməyin vətən uğrunda yox, iki ağılsızı toruna salmış tərbiyəsiz işvəli bir qadının böhtanının qurbanına çevrilərək ölürəm. Belə bir əhəmiyyətsiz iş ucbatından ölməyimə təəssüflənir, göyləri şahidliyə səsləyirəm”.

1832-ci il mayın 31-də səhər çağı Qalua və Derbenvil duelə çıxırlar. Derbenvilin iki sekundantı vardı, Qalua isə tək idi. Qaluanın pistoletinə güllə qoyulmamışdı, rəqibinin pistoleti isə dolu idi. Rəqibin gülləsi Qaluanın qarın nahiyəsini dəlib keçir və onu ağır yaralı vəziyyətdə atıb gedirlər. Qardaşı Qaluanı xəstəxanaya çatdırsa da, həyatını xilas etmək mümkün olmur. Bax belə. 20 il 6 ay yetdi ki, bəşəriyyət onu sevsin...

Yoldaş prezidentin göz yaşları

1932-ci ildə salvadorlu kommunist Farabundo Marti qətlə yetirilir. Ona terrorist damğasını yapışdıra bilərsiniz. Onsuzda öyrəşmişik sol-çular müqavimətə başlayanda onlara iğtişaşçı, terrorist, dövlət çevrilişi ittihamlarını hökumətdən əvvəl liberallar tərəfindən irəli sürülsün. Liberallar həmişə saziş tərəfdarı olublar və son anda kommunistləri satıblar.

Bu çoxdankı söhbətdir. Markesin “100 ilin tənhalığı” əsərində də məhz bu incə detala toxunulub. Ancaq vaxtilə qeyri-dinc, iğtişaşçı, terrorist damğası ilə üzləşən F.Martinin bu gün adını daşıyan təşkilatın üzvü Salvadorun prezidentdir. 

Farabundo Marti Azadlıq Cəbhəsi (FMLN) partizan təşkilatının nümayəndəsi, telejurnalist Maurisio Funes 2009-cu ildən bəri Salvadorun prezidentidir. O, rəqibi olan polis şefi - Rodriqo Avilanın seçkidə dizlərini yerə qoymuşdu. Cəbhənin yeganə döyüşməyən namizədi olmuş telejurnalistdə sol ideyalara diqqət hələ 1980-1992-ci illərdə ölkədə gedən vətəndaş müharibəsi zamanı reportajlar təqdim edərkən yaranmışdı.

FMLN-nin qüdrəti intellektual və yüksək təhsilli partizanların orada təmsil olunmasında idi. Telejurnalistin prezident seçilməsi heç də asan başa gəlməyib. Təşkilat 1980-1992-ci illərdə ABŞ imperializminə və Salvadordakı marionetlərə qarşı silahlı müqavimət göstərib. Bu döyüşlərdə 75 min insan ölüb.

Hələ 1980-cı ilin oktyabrında 5 sol təşkilat birləşib partizan taktikasını seçirlər. 1989-cu ildə paytaxt San-Salvadoru ələ keçirməyə yaxın olan təşkilata ABŞ aviasiyası əngəl yaradır. Hətta Fidel Kastrodan da kömək səngiyir. 

FMLN isə ideologiyasını dəyişmir, gerilyanı davam etdirir. Nəhayət, 1992-ci ildə hakimiyyət partizanlarla saziş bağlamalı olur. Təşkilatın xəyanətkar lideri Xoakin Vilyalobos isə hərəkatın əleyhinə çıxır.

Təşkilata mənşəcə fələstinli Şəfik Xandal rəhbərlik etməyə başlayır. O, hətta 2004-cü ilin prezident seçkilərində səslərin 36 faizini alaraq ikinci olmuşdu. Nəhayət, 2009-cu ildə 49 yaşlı Maurisio Funes prezident seçilir. Bu Sol-un Latın Amerikasında növbəti tarixi zəfərlərindən biri idi. M.Funes səslərin 51,27 faizinə sahib çıxır. Onun rəqibi Rodriqo Avila isə 48,73 faiz səs toplayır. 

Funer rəhbər posta gələr-gəlməz ölkədəki qarşıdurmanı bitirən “1992-ci il müqaviləsi”nin 20 illiyi münasibətilə çıxış edərkən xalqdan ordunun adından üzr istəyir.
O, Əl-Mozotedə 936 vətəndaşın öldürülməsində əvvəlki hakimiyyətin cavabdehlik daşıdığını deyir: “Salvador ordusu müasir Latın Amerikası tarixində ən böyük vətəndaş müharibəsini törədib. Hökumət olaraq qarşıdurmalarda ölən 75 min insandan və itən 12 min nəfərin yaxınlarından üzr istəyirik”. Yoldaş prezident çıxışı zaman göz yaşlarını saxlaya bilmir. O geridə qalan “Əl Mozote” qətliamı zamanı jurnalist işləyirdi.

Beləliklə, sağçı arenanın ölkədə illər boyu sürən hökmranlığını qıran Funesin andiçmə mərasimində iştirak edənlərdən biri də Hillari Klinton olur. Salvador mətbuatı həmin ərəfədə yazır ki, Klinton iflasa uğrayıb. Çünki Funesin and içdikdən sonrakı ilk işi, Kuba ilə ölkəsi arasında təxminən 50 ildir kəsilən diplomatik əlaqələri yenidən bərpa etmək olur.

Bəlkə bir az yavaşlayaq?!

Az sonra asmağa götürəcəklər

az sonra soyacaqlar dərisini,

saman təpəcəklər az sonra

Sallaqxanada gəncliyimə

...Və az sonra çox gec olacaq

***

Mən çox şey istəmirəm

İstəyirəm atam olsun

Evə hər gələndə

zəhmli baxışları ilə qəlbimi üşüdən,

titrək səsi ilə canıma vəlvələ salan,

gecələr saçlarımı oxşayan

başımı qollarına söykəyib yatdığım

bir ata...

Mən çox pul istəmirəm

Pul əl çirkidir,

Çirkli adamlarda pul çox olur.

İstəyirəm qarnım doyuran pulum olsun!

Mən yatmaq istəmirəm

İstəyirəm yuxusuz gecələrimin

bir sabahına da günəş doğsun.

Mən böyümək də istəmirəm.

Anasının dizlərinə başını qoymuş

məsum baxışları ilə dünyadakı

bütün insanların onun kimi xoşbəxt olduğuna

inanan körpə olmaq istəyirəm.

Mən ata olmaq istəmirəm

İstəyirəm atası olan uşaq olam.

Yaşamaq budur oğlum!!!

Mənsə heç yaşamadım ki...?!

*** 

Başına daş düşmüş ölkə

Başını almış qara kölgə

Daşı başından baha ölkə

Daş başına ay ölkə...

*** 

Sən bu Hüsnü camal-kamal ilə görüb

Qorxdular Mübarək deməyə

Döndülər İlham dedilər.

*** 

Heykəltəraşlar

Heydərtəraşlar

Qorxular, təlaşlar

Murtuzlar, siyavuşlar

Bizə deyirlər ki

bəlkə bir az yavaşlayaq?!

“Nişanlıma söyləyin, artıq devrimlə nişanlıyam”

...“Nişanlıma söyləyin, artıq devrimlə nişanlıyam” - Ertan Saruhanın atasına telefonda son sözü onu səsləyən müqəddəs və mətin bir mübarizənin qaranquşuydu. Ertan sol hərəkatın tən ortasında bu dilemma arasında qalanda nişanlısı ilə qələbədən sonra yaşayacağı günəşli günlərin nicatını devrimlə nişanlı olmaqda görürdü.

Bizim zəmanəmizdə belə məğrur gəncin yolunu getmək üçün ya kimsəsiz olmalısan, ya da onun kimi nişanlısı vətən olan biri. İtirəcəyi olanlardan inqilabçı çıxmaz. Ertan isə itirməkdən qorxmayan və qorxu hissini itirən idealist idi.

...Atası Lütfü Saruhan İsmət Paşanın (İnönü) yaxın adamıydı. Ertan ziyalı ailənin övladıydı. Subkomandantenin təbirincə desək, o ailədə tək “korlanmış” uşaqdı. Liseyi bitirib müəllimliyə başlayanda Türk İşçi Partiyasına (TİP) qoşulur. Qaradəniz bölgəsində sol hərəkatının liderinə çevrilir, Mahir Çayan dəstəsinə qoşulur. Buna qədər isə Çarşamba qəsəbəsində müəllim işləyir.

Sol hərəkatın içində yer alanda kənd məktəbinə sürgünə göndərilir. Həmin kəndin sərt qışa görə yolları bağlı olur deyə Ertan getməkdən imtina edir. Onda onu müəllimlikdən kənarlaşdırırlar. Samsunda mazut fabrikində laborant işləməyə başlayır. Sonra fabrikdən də çıxarılır.  

Ertan Mahir Çayanlara qoşulub edama məhkum olunmuş Dəniz Gəzmiş, Hüseyn İnan və Yusif Aslan üçün yola çıxmışdı. Türkiyənin asılmağa göndərilən 3 devrimçi oğlunu xilas etməyə hazırlaşan 11 hərəkatçı canlarını Qızıldərədə yoldaşları uğrunda fəda edirlər. Dənizləri ipdən qurtarmağa görə savaşa başlayanlar onlardan qabaq tələf olurlar. Bu qiyamçı gənclərin hərəkətindən bizim üçün iki nəticə çıxır:

Birincisi, ideologiyalar mütləqdir və ideoloji baxışları bir olanlar qardaşdırlar. Onları ölüm belə ayıra bilmir. İkincisi, günümüzdə qardaş qardaşdan ötrü nəinki ölümə, davaya belə getmir. Mahir başda olmaqla Ertanlar isə getdi...

Mənimçün Ertan bir iradə simvoludur. O siyasi sistemdən öncə ailəyə qarşı çıxmağı bacarmışdı, inqilab üçün nişanlısını yarı yolda qoymağa razılaşmışdı. Bunu Dənizlər üçün edirdi. “Ana məni bağışla, dostum üçün ölməyə gedirəm” deyəcək biri varmı indi? Bizim dövrümüzdə nişanlısını yarı yolda buraxanlar yalnız nadanlıqdan edərlər.

Ertanla bir evdə qalan yoldaşlarının dediklərinə görə, gözəl kanon ifaçısı imiş. Axşamlar ən çox sevdiyi məşhur “Həkimoğlu” türküsünü kanonda titrədərmiş.

Otel otağındakı soldaşı: “Bu ərəfələrdə Ertan nişanlanmışdı. Atasına telefonla zəng edib fabrikdəki işindən çıxarıldığını xəbər verdi. Bu o zamandı ki, artıq o gerilyaya başlamaq qərarını vermişdi. Telefonda atasına dedi ki, nişanlıma söyləyin artıq devrimlə nişanlıyam”.

Saruhan o dövrün Ziya Yılmaz və Fikri Sönməz kimi nüfuzlu solçuları ilə bərabər Samsun, Trabzon, Ordu, Giresun vilayətlərində hərəkatda idi. “Kəndli” qəzetinin nəşrinə rəhbərlik edirdi. Hətta Mahir Çayan həbsdən qaçandan sonra Ertan onu Qaradəniz bölgəsində qarşılamışdı. 

Başqa bir dostu isə son günləri belə xatırlayır: “Bir ara bizim evdə qaldı. Anam və atam ona baxırdı. Mən Nurəddin kəndində müəllimlik edirdim. Qəlyanaltını birgə edirdik, sonra işə gedirdim. Bir də axşamlar işdən qayıdanda görüşmək imkanımız olurdu. Anama “xala sən yeməyi qapıya qoy götürərəm” deyirdi. Ələ keçməmək üçün sifəti sarılıydı.

Mənə Kambocadakı inqilabçılardan söz açardı. Orada tutulanların ifadə verməməsi üçün intihar dərmanı içmələrindən danışırdı. Son vaxtlar dağda qalacaq deyə çox az yeməyə çalışırdı. Özünü uzun bir mübarizəyə hazırlayırdı. Anama “teyzem yemeğimi hiç eksik etmiyorsun, dağda da bana yemek ulaştırabilecek misin” demişdi”.

Və Dənizləri xilas üçün dava başlayır. Mahirlə birgə 11 devrimçi 2 ingilis və 1 kanadalı mühəndisi girov götürürlər. Şərt Dəniz, Hüseyn və Yusiflə girovları dəyişməkdi.

1972-ci ilin 27 mart günü. Çayanın dəstəsi girovları Qızıldərə kəndinə gətirir. Devrimçilər girovlarla kənd muxtarının evində yerləşirlər. Üç gün sonra...

1972-ci il aprelin 1-də Türkiyə qəzetləri muxtarın evindəki partizanların qətli xəbərini manşetlərə çıxarır. Ölkənin əksər mətbuat orqanları girovlara yas tutub ağlayır, devrimçiləri lənətləyirdi. O qətliamdan bircə Ertuğrul Kürkçü tam təsadüfən sağ çıxır və uzun müddət məhbəs həyatı yaşayır. İndi Türkiyədə BDP-nin millət vəkilidir (oxu: Partizanlıqdan millət vəkilliyinə - M.Süleymanov).

Beləcə, Dənizlərdən əvvəl dənizlərə gedən 11 solçu Türkiyə tarixində “qara mart”la yadda qalırlar. Ertan Fatsada valideynlərinin yanında dəfn olunur. Qardaşı Şəffaf Saruhan illər sonra məzarı başında: “Ertan çox düşüncəli biriydi. Heç kimə səsini yüksəltməzdi. Danışıqları hər vaxt qısa və aydın olardı. ONLAR cəmiyyətin uşaqları idi, sonra gəncləri oldular.

ONLARın səyləri, əməkləri və mübarizələri sayəsində başımız dik olacaq. ONLARın və bu gün davam edən mübarizənin sayəsində işıqlı, müstəqil bir gələcək bizləri gözləyir”. Türkiyədə “qara mart” kimi xatırlanan o dönəm ölkəyə çox ciddi bir zərbə vurdu. Ancaq faciələr hələ qabaqdaydı. 8 il sonra -1980-də Ertanları Erdallar əvəzləyəcəkdi...

Rafiq Tağı və Əylisli

Ədəbiyyat millətlərə, ölkələrə, vətənlərə bölünmür. Ədəbiyyatın vətəni yoxdur. O, dünyaya məxsusdur. Milli ədəbiyyat anlayışı da təsəvvürlərdə mövcuddur. Var siyasi, bədii, tarixi-sənədli və dini ədəbiyyat. Əslinə rus, fransız, fars, ingilis və ya Peru, Meksika ədəbiyyatları dediyimiz də əslində Şərq - Qərb və Latın Amerikası ədəbiyyatlarına ayrılır.

Bədii ədəbiyyat isə heç vaxt tarixi sənədlərə istinad etmir. O, illüziyalar, təxəyyül və müəllifin fantaziyaları bazisində yetişir. Tarixdə elə bir bədii əsər də ola bilməz ki, xalqlar, hakimiyyətlər onu əlində bayraq tutub əks-təbliğata başlasınlar. O məntiqlə Mirzə Cəlilin “Kamança”sı, Cəfər Cabbarlının “1905”i, Nəriman Nərimanovun “Bahadır və Sona”sı, Aqil Abbasın “Dolu” romanı, Qənirə Paşayevanın şeirləri, Vahid Naxışın “Xoca”sı, mərhum Ceyhun Mirzəyevin “Fəryad”ı, Oqtay Mirqasımovun “Ovsunçu”su Qarabağ həqiqətlərini dünyaya çatdırmaqda yetərli olmalıydı. Olmayıbsa, deməli bədii film və ədəbiyyatların tarixi cinayətləri təbliğetmə funksiyaları zərif və gücsüzdür.

Hətta onların istismar dövrü başa çatıb. Çox güman ki, ermənilər də kifayət qədər bu səpkidə bədii nümunələr ortaya qoya biliblər. Bəs, nə dərəcədə onların yazdıqları erməni xalqını əzabkeş obrazında dünyaya nümayiş etdirə bilib?

Deməli, hər iki xalqın qarşılıqlı bədii-ədəbi təbliğat maşını işə yaramayıb. Odur ki, son günlər daşqalaq olunan Əkrəm Əylislinin “Daş yuxuları”nı da şişirtmək, böyük fəlakətə çevirmək, xalqımıza qarşı zərbə kimi qiymətləndirmək yersiz, mənasızdır. Gec-tez Əylislinin bu kitabı da unudulacaq, bestsellərə çevrilməyəcək və danışıb-danışıb yorulandan sonra mübahisəli mövzu gündəmdən çıxacaq.

Əylislinin incə səhvi əslində mövcud hakimiyyətin və kreslo generallarının yanında bağışlanılacaq hadisədir. Bu əsər nə ermənilərin əleyhimizə təbliğat rıçaqına, nə də gələcək nəsillər üçün tarixi epoxaya çevriləcək. Vaxtilə Axundov “Hekayəti Xırs-quldurbasan”ı yazanda azəriləri quldur, erməniləri müsbət personajda təqdim etmişdi. Yaxud Nəsimi “ay erməni, erməni”, Sabir “Harda müsəlman görürəm qorxuram” qəzəlləri ilə erməni “dəyirmanına su tökmüş oldu”?

İndiki situasiyada ədəbi mühitdə çəkisi olan yazarlar Əylislinin üzərinə getmirsə, yalnız YAP qırğıları kampaniya qurubsa dözümlü olmaq lazımdır. Əgər Əylislinin yazdığına dözə bilmiriksə, onda 20 il Qarabağsızlığa da dözməyib eyni qəzəblə hakimiyyətin üstünə getməliyik. Əkrəm bəy həssas yanlışlığa yol verib və hədəfə çıxarılıb. Bu bizə Rafiq Tağını xatırladır. R.Tağını İran, Azərbaycan, ABŞ, İsrail ya yoldan keçən heyvərə öldürdü bilmirəm. Amma adamı nişangaha yazdıqları çıxardı. Əylislini hədəfə çıxarmayaq!!!

İşgəncələr statistikaya çevriləndə...

Yunan filosofu Antisfenin hikmətli kəlamı ilə razılaşmamaq olmur - yaramaza hakimiyyəti vermək, dəliyə qılınc verməkdən pisdir. Çünki bir yığın yaramaz, bir ovuc vecsiz və xalqdan olmayanların əlində qalmışıq. Hakimiyyətə mafiya, ölkəyə kriminal “zon” kimi baxanlar üçün dünən Turac Zeynalov, bu gün Ceyhun Qubadov, srağagün Pərviz İsgəndərli, ötən həftə Pərviz Mikayılov, bir başqa tarixdə isə Eldar Novruzovun tələf edilməsi quru statistika, sıravi ölüm, bədbəxt faciədən o yana keçmir.

Statistika isə kütləvilik, artım, tarix və norma deməkdir. İnsanların istintaq orqanlarında, polis idarələrində, güc strukturlarının zirzəmilərində, orduda işgəncə ilə qətlə yetirilməsi müharibə vaxtı səngərlərdə döyüşçülərin ölüm xəbəri kimi adiləşib.

Biz Eldar Novruzov çürüdülərək öldürüləndə səbr etdik, Daşkəsəndə 7 əsgər gülləboran olanda ümid etdik, Pərviz İsgəndərlinin daxili orqanları satışa çıxarılanda dözdük, Turac Zeynalov vəhşətini görəndə bu sondur düşündük, Pərviz Mikayılov asılanda isə daha yetər söylədik. Çox çəkmədi ki, üç ayın əsgəri Ceyhun Qubadovun meyitinin anasının üstünə “ürək çatışmazlığı” adı ilə göndərildiyini eşitdik.

Və bu son deyil - normadır. Cəzasızlıq mühitində bu hallar nə azalacaq, nə də son qoyulacaq. Bir həftə sonra həbsdə, orduda və ya güc qurumlarının “padval”ında məhv edilərək ailəsinə cəsədi verilən vətəndaşın xəbəri çıxsa daha təəccüblənməyin.

Çünki C.Qubadov da statistikaya çevrilən cinayətlərdən biri idi və növbə ilə hakimiyyət hər evə “qara kağız” göndərəcək. Çünki Azərbaycanda əsgəri söyürlər. Azərbaycanda əsgərə işgəncə verirlər. Azərbaycanda əsgərin ana-bacısını təhqir edirlər. Azərbaycanda əsgərin diş fırçasını, ayaqqabısını, mobil telefonundan konturunu, pulunu, mənəviyyatını, şəxsiyyətini əlindən alırlar. Azərbaycanda əsgəri öldürürlər.

Azərbaycan hərbçiləri əsgər öldürür - Azərbaycan əsgərini. Azərbaycan ordusunda əsgər kişilik, mərdlik, vətənpərvərlik, ailəni, torpağı, xalqı qorumaq məktəbi keçmir. Bunu birmənalı şəkildə qəbul edin, əzizlərim. Azərbaycan o ölkədir ki, əsgər komandirini, zabitini söyür - qəzəbindən, hiddətindən, ona verilən əzablardan, incidilməkdən. Komandirini sevən əsgər yoxdur, ola da bilməz. Ceyhun Qubadov da onlardan biri idi. Bezdiriblər, sıxışdırıblar, döyüblər, alçaldıblar, öz işlərini ona gördürməyə məcbur ediblər. Orduda xidmətə nifrət yaradıblar.

Qüruruna sığışdırmayıb, məğrur dayanıb, döyüblər, işgəncə veriblər, ürəkləri soyumayıb axırda öldürüblər. Kim nə necə istəyir elə qəbul etsin - amma hərbi xidmət başqasının corabını yumaq, ayaqqabısının bağını bağlamaq, komandirə su gətirmək, “molodoy-dembil” iyerarxiyası deyil. Nə vaxta qədər bu sərsəm, iyrənc ordu “sistemi” davam edəcək? Məqsədiniz nədir? Deyin bilək. İndi hansı valideyn oğlunu hərbiyə göndərəcək?

Sadəcə, Ceyhun Qubadovun ölümü müstəqil Azərbaycanın tarixindəki növbəti nakişilikdir. Qubadovun evində artıq başıpapaqlı qalmadı. Di, indi danışın da. Ramil Səfərovdan,  dolmanın bizim xörək olmasından, “Sarı gəlin”dən, İsa bulağından, “Eurovision”dan, erməni idmançıya olimpiyada qalib gəlməkdən. Heç utanırsınızmı? Vicdanınız sızıldayırmı? Bu ölkənin hər tərəfinə daş hasarlar çəkmisiniz, səkilərə mərmər daşlar hörmüsünüz. Amma orduya sağlam göndərilib, meyiti gətirilən əsgərlərin valideynləri onlara baş daşı qoymağa da pul tapmır. Ceyhun buna bariz nümunədir.

Yanvarın 10-da izlədiyim sujetdə hansısa xırdabuynuzlu məmur telefonda baş daşı üçün min dollar ailəsinə göndərəcəyindən ürəkdolusu danışırdı. Ailəsi isə pul yox, qatili tələb edirdi. Qatil tapılacaq, fərd olaraq kimsə formal olaraq cəzalandırılacaq. Bu heç nəyi dəyişməyəcək.

P.S. Mənsə bütün baş verənlərin günahını insanlığa düşmən kəsilən SSRİ-də görürəm. Stalinin vaxtında “soldat”ı döyürdülər, Xruşşovun dövründə əsgərin daxili orqanları xaricə satırdılar, Brejnev daha mənfur idi - orduda “dedovşina”ya göz yumurdu, əsgərlərin yeməyini, maaşını əlindən alırdı, hətta onun rəhbərliyində sifəti çürüdülən əsgərə sahib çıxmırdılar...  

P.S.S. Bu günlərdə “facebook”da qarşıma çıxan replika xarakterli şeir isə bu illərimizi təsvir edir:

Vətən məni yetişdirib bu orduya yolladı

Ordu məni tələf edib, ailəmə ismarladı...

 

Diana və Faina

...Və beləcə gəlib çıxdıq Diana Melazzi haqda yazmağa. O Diana ki, 2009-cu il Roma həbsxanasında asılmış vəziyyətdə tapıldı. Bu italyan solçu qadın ilk növbədə faşizmin yarandığı ölkədə apardığı hünərli mübarizəsinə görə diqqətimi çəkmişdi. 

                                                                                                                                   (Diana)

Dianın üzv olduğu “Qırmızı briqada”nın əsası hələ 1970-ci ildə Alberto Françesko və Marqarita Kaqol tərəfindən qoyulmuşdu. Məqsədi silahlı müqavimət göstərməklə devrimçi bir dövlət qurmaq olan “Qırmızı briqada”çıların devizi “bir adamı vur, 100 adamı xilas et” idi. Militarian solçu qruplaşmasının üzvü olan Diana isə ömürlük azadlıqdan məhrumedilmə cəzasına məhkum edilmişdi. Çünki 2002-ci ilin martında İtaliya hökumətinin müşaviri Marko Biacini qətlə yetirmişdi. Biaci İtaliyanın Nazirlər Kabinetinin əmək qanunvericiliyi ilə bağlı sənədinin hazırlanmasında məsul şəxs idi.

Amma Diananın müqavimət dövrünün sonu bir həbsə bənd imiş. Ömürlük həbs cəzası qərarından apelyasiya şikayəti versə də, məhkəmə hökmü qüvvədə saxlayır və o, çıxış yolunu intiharda görür. Bu da edam kürsüsündə üsyanın susqunluğu. Bu da qışqırtı içində döyüşən qiyamçının səssiz ölümü. Dar ağacına gedən yolda ədalətin bir gün mütləq günəş kimi bəşəriyyəti isidəcəyinə inanan solçunun çıxış yolunu intiharda tapması zəiflikdir məncə. Avropanı bir vaxtlar lərzəyə gətirən qadının intiharını sadəcə inamsızlıqla bağlayıram. Halbuki solçunun inamsızlığı nonsensdir. İnamsızdırsa solçu deyil. Diana isə intihara əl atmaqla sol cinahda duranları sanki inamsız olmağa çağırdı.

Həbsdən qaçış yollarını axtarmaq əvəzinə intihar etmək - qətldir. Qatil də sən, qurban da sən. O, silahdaşlarının köməyi ilə həbsdən qaça bilərdi. Doğrudur, bu çox çətin görünürdü. Çünki onu paytaxt Romadakı Rebibbia həbsxanasında təkadamlıq kamerada saxlayırdılar. Bununla belə, Diananın intihar etməməsi üçün ciddi nümunələr vardı.

Gəlin, baxaq- 2007-ci ildə Ştutqart məhkəməsi “Almaniyanın ən qorxulu qadını” inqilabçı Brigitte Monxauptu azadlığa buraxdı. Əfsanəvi “Alman Qırmızı Ordusu”nun (RAF) liderlərindən olan Monxaupt 1982-ci ildən həbsdə idi. Ümumilikdə 57 illik ömrünün 30 ilini məhbəsdə keçirib.

Elə həmin vaxt İspaniyada “Karmen” ləqəbi ilə tanınan başqa bir inqilabçı qadın – Belen Penyalvu 467 il həbs cəzasına məhkum olundu. Baskların ETA qruplaşmasının fəalı olan Karmen 1999-cu ildən həbsdədir. Onu 1985-ci ildə 1 nəfərin ölümü ilə nəticələnən Madrid teraktında suçlayıblar. Monxaupt ilə Karmen də Diana kimi inqilaba 70-ci illərdə gəliblər. Ancaq ümidsiz inqilabçı qadınlardan biri azadlıqda, digəri isə azadlığa çıxmaqda inamlıdır. Diana da yaşasaydı, mübarizəsi davam edəcəkdi. Görünür, immuntetində İNAM çatışmazlığı var idi.  İntihar isə onun savaşına son qoydu. Azərbaycanın payına bu silsilədən Faina Kunqurova düşür. ADP üzvü olmuş yəhudi əsilli qadın həbsdə ağır xəstəlik ömrünü yediyi vaxt-ölüm ayağında qürurla dayandı. Nə intihar etdi, nə əfv istədi...